ऋण ब्यवस्थापन नीति

ऋण ब्यवस्थापन नीति–२०७४प्रस्तावनाः 

        चेतना सामाजिक उद्यमि सहकारी संस्था लि. को ऋण लगानी तथा असुली कार्य तथा गतिविधिलाई पारदर्शी एवं प्रभावकारी ढंगवाट व्यवस्थापन गर्नका लागि संस्थाको उद्देश्य अनुरूप कार्य सम्पादन गर्न संस्थाको विनियम, २०६८ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी संस्थाको संचालक समितिले यो ऋण व्यवस्थापन नीति – २०७४ तयार पारी मिती २०७४ कार्तिक २७ गते सम्पन्न छैठौं साधारण सभावाट स्विकृत गरी लागु गरिएको छ । परिच्छेद १संक्षिप्त नाम, प्रारम्भ, परिभाषा तथा उद्देश्य१.१. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ ः १.१.१ यस नीतिको नाम चेतना सामाजिक उद्यमि सहकारी संस्था लि, ऋण ब्यवस्थापन नीति २०७४ रहनेछ ।१.१.२  यो “ऋण नीति–२०७४” संचालक समितिको शिफारीसमा साधारण सभाले निर्णय गरि स्वीकृत गरिएको मिति देखि लागु हुनेछ ।१.२ परिभाषा ः विषय वा प्रसंगले अर्को अर्थ नलागेमा यस ऋण नीति २०७४ मा१.२.१ “संस्था” भन्नाले चेतना सामाजिक उद्यमि सहकारी संस्था लि. लाई सम्झनुपर्दछ । १.२.२ “विनियम”भन्नाले चेतना सामाजिक उद्यमि सहकारी संस्था लि.को विनियमलाई जनाउनेछ । १.२.३ “ऋण नीति” भन्नाले यो ऋण व्यवस्थापन नीति–२०७४ लाई जनाउने छ ।१.२.४ “ग्रेस समय” भन्नाले संस्थाबाट लिएको ऋणको किस्ताको भुक्तानी शुरु गर्नुपुर्व संस्थाले प्रदान गरेको  सांवा किस्ता तिर्न नपर्ने  छुट दिएको  समयलाई जनाउने छ ।१.२.५ “ रिवेट” भन्नाले ऋणको ब्याजमा प्रदान गरिने छुटलाई जनाँउनेछ ।१.२.६ “कार्यकारी प्रमुख,ब्यवस्थापक, कार्यालय प्रमुख, कार्यकारी अधिकृत” भन्नाले संस्थाको ब्यवस्थापन पक्षको प्रमुखलाई जनाउनेछ ।१.२.७ “ऋण विभाग प्रमुख” भन्नाले संस्थाको ऋण विभागको प्रमुखलाई जनाउनेछ ।१.२.८ “समिति” भन्नाले संचालक समितिलाई जनाउनेछ ।१.२.९ “उपसमिति” भन्नाले ऋण उपसमिति, कार्यकारी उपसमिति र धितो लिलामी उपसमितिलाई जनाउनेछ ।१.२.१० “धितो भन्नाले” ऋण लगानी गर्दा सुरक्षण वापत  लिईने चल वा अचल सम्पत्तिलाई जनाउनेछ  । १.२.११ “बचत जमानी भन्नाले” सदस्यहरुको संस्थामा रहेको  अवधि तोकिएको बचतलाई जमानी राखेर गरिने ऋण लगानीलाई जनाउनेछ ।१.२.१२ “अचल सम्पत्ति” भन्नाले घर तथा जग्गालाई जनाँउनेछ ।१.२.१३ “५सी” भन्नाले ऋण विश्लेषणका लागि प्रयोग गरिने स्कोरिंग (मापन अंक) औजारलाई जनाउनेछ । १.२.१४ ब्यवस्थापन समूह  भन्नाले व्यवस्थापनको प्रमुख, ऋण विभागको प्रमुख र वित्त तथा प्रशासन विभागको प्रमुख सहितको ३ सदस्यीय समूहलाई जनाउनेछ ।१.२.१५ कार्यकारी उपसमिति भन्नाले संचालक समितिको अनुपस्थितिमा संस्थामा अपर्झट आईपर्ने कार्य संचालन वा संस्था संग सम्बन्धित निर्णय गर्नको लागि संचालक समिति संग उत्तरदायी रहने गरी गठन भएको उपसमितिलाई जनाउनेछ । १.२.१६ एकाघर परिवार भन्नाले एउटै भान्सामा खाना खाने परिवारको सदस्यहरुलाई जनाउनेछ । १.२.१७ म्यादी विमा भन्नाले सदस्यले ऋण लिदा वा सदस्यको स्वेच्छिक इच्छामा गरीने छोटो अवधिको म्यादी विमालाई जनाउनेछ, यस्री गरीएको विमाको प्रिमियम सदस्यले भुक्तानी गरीसकेपछी तिरेको प्रिमियम भविश्यमा फिर्ता हुनेछैन । १.३. उद्देश्य ः१.३.१  ऋण लगानी, असुली तथा ऋण व्यवस्थापन सम्बन्धि सम्पूर्ण कार्यलाई प्रभावकारी रुपमा ब्यवस्थापन गर्न ।१.३.२ संस्थामा भएको पूँजी तथा बचत रकम जोखिम कम (सुरक्षित) हुने गरि सदस्यहरुलाई ऋण उपलब्ध गराउन ।१.३.३ वित्तीय अनुशासन कायम गरी पूँजीको अधिकतम परिचालन गर्न ।
परिच्छेद २ऋण सम्बन्धी ब्यवस्थाऋणका मूल्य मान्यता संस्थाले सदस्यहरुलाई प्रदान गर्ने ऋण सदस्यहरुको अधिकारको रुपमा नभई सुविधाको रुपमा लिईनेछ ।२.१ योग्यता ः२.१.१ सहकारी ऐन÷कानुन, नीति, सहकारी मापदण्ड, सहकारी बिधेयक, संस्थाको विनियम तथा ऋण संग सम्बन्धित नीतिहरु र अन्य सम्बन्धित ऐन, नियमहरु परिपालना गर्न तत्पर हुनुपर्ने । २.१.३ शेयर सदस्यता लिएको  कम्तिमा ३ महिना पूरा भएको हुनुपर्ने । २.१.४ संस्थाको सहकारी कार्यक्रम तर्फ न्यूनतम ५० कित्ता लघु वित्त तर्फ ५ कित्ता शेयर खरिद गरेको हुनुपर्ने । २.१.५ सदस्यको ऋण निवेदन स्वीकृतिपूर्व निज र निजको एकाघरका परिवारको संस्थाको ऋण कारोवार विवरण र व्यवहार लगायतका ऋण इतिहास विश्लेषण गर्दा वित्तिय अनुशासनमा रहेको हुनुपर्ने । ऋण लिन इच्छुक सदस्यले यसै नितिको अनुसुचि १ अनुसार संस्थामा निवेदन पेश गर्नुपर्नेछ । संस्थाको कालो सूचीमा परेको ६ महिना भित्र ऋण माग गर्न सक्ने छैन ।२.१.६ आवधिक निक्षेप धितो ऋण र आपतकालिन ऋण बाहेक ऋण माग कर्ता संग संस्थाको अन्य कुनै ऋण उठ्न बांकी नरहेको हुनुपर्ने । तर ऋण माग गर्दा बखत व्याज पनि बांकी नरहेको हुनुपर्ने ।२.१.७ ६० वर्ष उमेर ननाघेको हुनुपर्ने । तर यो व्यवस्था बचत धितो ऋण र आपतकालिन ऋणमा लागु हुने छैन ।२.१.८ नियमित रुपमा  मासिक बचत गरेको हुनुपर्ने ।२.१.९ कुनै निकायवाट मानसिक सन्तुलन ठिक नभएको भनि प्रमाणित नभएको  । २.१.१० अन्य वित्तिय संघ संस्थामा ऋण कारोवार गरी कालो सूचीमा नपरेको हुनुपर्ने ।२.१.११ ऋण माग गर्ने समयमा कुनै फौजदारी तथा अन्य कुनै कानुनी अभियोग नलागेको हुनुपर्ने । २.१.१२ समय समयमा हुने संस्थाको नीति नियमको परिवर्तन तथा संसोधनलाई मान्न तयार भएको ।२.२  ऋणको प्रकार २.२.१ संस्थावाट सदस्यहरुलाई लगानी गरिने ऋणलाई सुरक्षण र ऋणको प्रयोगको आधारमा निम्नानुसार वर्गिकरण गरिनेछ । क) धन जम्मानी ऋणः शेयर सदस्यले दैनिक रुपमा जम्मा गरेको वचतको वर्षभरीमा हुन आउने वचत र अनिवार्य बचतमा जम्मा भएको रकमको ७०–९० प्रतिशत भित्र रहि लगानी गर्न सकिने छ र थप दुइ जना सदस्यको धन जमानि राखि सदस्यले आफु सहित ३ जनाको ७०–९० प्रतिशत सम्म ऋण लिन सक्ने छ । जमानि बसेको ब्यक्तिलाई कर्जा आवश्यकता परेमा पहिला कर्जा लगेको ब्यक्तिले भुक्तानि गरेको हुनु पर्ने छ ।

 

 

ख) धित्तो जमानी ऋण   अ)  प्रयोगको आधारमा ऋणका शिर्षकहरु ःक्र सं. ऋण शिर्षकको नाम उत्पादनमुलक तथा अनुत्पादन मुलक ऋण प्रदान गर्न सकिने अधिकतम लगानी रु गे्रस अवधि२.२.१.१ कृषि तथा पशुपालन ऋण (कृषि ऋण) उत्पादन मुलक अधिकतम वढीमा रु १० लाख सम्म ३ महिना२.२.२.१ लघु उद्यम ऋण उत्पादन मुलक अधिकतम वढीमा रु ५ लाख सम्म छैन२.२.३.१. औद्योगिक  ऋण    उत्पादन मुलक अधिकतम वढीमा रु १० लाख सम्म ३ महिना२.२.४.१ व्यापारिक ऋण (ब्यवसायीक ऋण) उत्पादन मुलक अधिकतम वढीमा रु २० लाख सम्म ३ महिना२.२.५.१ सेवा व्यवसाय उत्पादन मुलक अधिकतम वढीमा रु २० लाख सम्म ३ महिना२.२.६.१ बैदेशिक रोजगार ऋण अनुत्पादक मुलक अधिकतम वढीमा रु १० लाख सम्म ५ महिना२.२.७.१ हायर पर्चेज ऋण उत्पादन मुलक अधिकतम वढीमा रु २० लाख सम्म ३ महिना२.२.८.१ घर मर्मत ऋण अनुत्पादक मुलक अधिकतम वढीमा रु ५ लाख सम्म ३ महिना२.२.९.१ आवास तथा जग्गा खरिद ऋण अनुत्पादक मुलक अधिकतम वढीमा रु ३० लाख सम्म ६ महिना२.२.१०.१ लघु   (समुह जमानी) लघु वित्त ऋण (यस लघु वित्त कार्यक्रमको ऋण लगानी गर्दा लघु वित्त कार्यक्रम संचालन कार्यविधि निर्देशिका अनुशार हुनेछ) । उत्पादन मुलक (ऋणको उद्देश्य अनुशार) अधिकतम वढीमा रु १ लाख पचास हजार सम्म ३ महिना२.२.११.१ खरखाँचो ऋण (घर खर्च ऋण) अनुत्पादक मुलक अधिकतम वढीमा रु १ लाख सम्म २ महिना२.२.१२.१ आपतकालिन ऋण (रात्रीकालीन सेवा ऋण) अनुत्पादक मुलक अधिकतम वढीमा रु १० हजार सम्म १ महिना सम्म व्याज नलिने २.२.१३.१ सुविधा ऋण अनुत्पादक मुलक अधिकतम वढीमा रु १ लाख सम्म छैन २.२.१२.१ शैक्षिक ऋण अनुत्पादक मुलक अधिकतम वढीमा रु १ लाख सम्म ३ महिना २.२.१२.१ संचयकोष र हितकोष ऋण अनुत्पादक मुलक अधिकतम वढीमा रु २ लाख पचास हजार सम्म छैन 
उल्लेखित ऋणका शिर्षकहरुलाई देहाय बमोजिम स्पष्ट पारिएको छ ।क) धन जमानी ऋण जमानी ऋण भन्नाले ऋणी सदस्यले अन्य सदस्यहरुको संस्थामा रहेको बचत निक्षेपको आधारमा लिखित मन्जुरी प्राप्त गरी प्रदान गरिने ऋणलाई जनाउनेछ । साथै लघु वित्त ऋणको हकमा समुह जमानीमा लगानी गरिने ऋणलाई समेत जनाउने छ ।ख) धितो ऋणधितो ऋण भन्नाले संस्थाले ऋणी सदस्य संग ऋण सुरक्षण वापत चल अचल सम्पत्ति स्वीकार गरी प्रदान गरिने ऋणलाई जनाउनेछ । २.२.१.१  कृषि तथा पशुपालन ऋणः एकिकृत कृषि (कुखुरा बंगुर,माछा,हांस),कृषि वन,तरकारी खेती, फलफुल खेती, नगदेवाली, खाद्यान्न बाली, कृषि औजार खरीद ,मलखाद खरिद, कुखुरापालन, माछापालन, मौरीपालन, च्याउ खेती, पुष्प खेती, कफि खेती, चिया खेती, नर्सरी , पशुपालन(भैसीपालन,गाईपालन ,वाख्रापालन ) आदि कार्यका लागि प्रदान गरिने ऋणलाई कृषि तथा पशुपालन ऋण भनिनेछ ।२.२.१.२ ऋणको सीमा र भाखाः यस शिर्षकमा देहायबमोजिम ऋणको सिमा र भाखा कायम रहनेछ ।क) साना परियोजनाः साना परियोजना अन्तर्गत अधिकत्तम रु २ लाख ऋण प्रदान गर्न सकिनेछ र यसको अधिकत्तम भाखा ३ वर्षको रहनेछ ।ख) मझौला परियोजनाः मझौला परियोजना अन्तर्गत अधिकत्तम २ देखी ५ लाख सम्म प्रदान गर्न सकिनेछ र यसको अधिकत्तम भाखा ५ वर्षको रहनेछ ।ग) ठुला परियोजना ः ठुला परियोजना अन्तर्गत ५ लाख देखी १० लाख सम्म रकम प्रदान गर्न सकिनेछ । यसको भुक्तानी अवधि अधिकतम भाखा ७ वर्षको रहनेछ ।२.१.३ व्याजदरः यस शिर्षकमा व्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ भने यसरी लगानी गरीने व्याजको अन्तर भुक्तानी अवधि अवधि अनुशार (३ वर्ष देखी ७ वर्ष सम्म १ देखी ३ प्रतिशतको फरकमा व्याज वृद्धि) हुनेछ ।ऋण प्रवाह तरिकाः– यस प्रकृतिको ऋणका लागि संस्था र ऋणीको आपसी सहमतिमा १ देखी २ किस्तामा लगानी गरिनेछ ।२.२.१.३ ग्रेस समयः दफा २.२.१.१ मा उल्लेखित सम्पूर्ण ऋणहरुमा अधिकत्तम ३ महिनासम्मको गे्रस समय प्रदान गर्न सकिनेछ । तर ग्रेस समयको अवधिभर किस्तावन्दी तालिकामा उल्लेखित समय अनुसार ब्याज भुक्तानी गर्नुपर्ने छ ।२.२.१.५ भुक्तानी तरिकाः ऋणको भुक्तानी अनिवार्य किस्तावन्दी रुपमा गर्नुपर्नेछ । परियोजना र ऋणीको आम्दानीको विश्लेषण गरी आपसी सहमतिको आधारमा मासिक, द्धमासीक तथा  त्रैमासिक किस्तावन्दी लागु गरिनेछ । तर मासिक किस्ता बन्दीको व्याजदर त्रैमासिक किस्ता बन्दीको भन्दा १ देखी ३ प्रतिशत कम बढि हुनेछ ।२.२.२.१ लघु उद्यम ऋण सदस्यहरुको घरेलु उद्यम व्यवसायको लागि अधिकतम रु ३ लाख सम्मको पूंजीवाट उत्पादन शुरु गर्न सकिने (साना होटेल, सिलाई बुनाई, हस्तकला (साना), हातेतान, मैन बत्ति, साबुन, दालमोठ, सिन्के चाउचाउ, वेतवांस, साना व्यापार आदि) ऋणलाई लघु उद्यम ऋण भनिनेछ । यस्तो ऋणमा वढीमा ५ लाख सम्म लगानी गर्न सकिनेछ ।२.२.२.२ यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकतम बढिमा ५ वर्षको हुनेछ ।२.२.२.३ ग्रेस समयः यस ऋणमा कुनैपनि ग्रेस समय रहने छैन् ।२.२.२.४ ब्याजदरः यस शिर्षकमा व्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ भने यसरी लगानी गरीने व्याजको अन्तर भुक्तानी अवधि अवधि अनुशार (३ वर्ष देखी ५ वर्ष सम्म १ देखी २ प्रतिशतको फरकमा व्याज वृद्धि) हुनेछ ।ऋण प्रवाह तरिकाः– यस प्रकृतिको ऋणका लागि संस्था र ऋणीको आपसी सहमतिमा १ देखी २ किस्तामा लगानी गरिनेछ ।२.२.२.५.भुक्तानी तरिकाः ऋणको भुक्तानी अनिवार्य किस्तावन्दी रुपमा गर्नुपर्नेछ । परियोजना र ऋणीको आम्दानीको विश्लेषण गरी आपसी सहमतिको आधारमा मासिक, द्धमासीक तथा  त्रैमासिक किस्तावन्दी लागु गरिनेछ । तर मासिक किस्ताबन्दीको व्याजदर त्रैमासिक किस्ताबन्दीको भन्दा १देखी २ प्रतिशत कम बढि हुनेछ ।
२.२.३.१. औद्योगिक ऋणः सदस्यहरुको औद्योगिक व्यवसायको लागि रु.५लाखभन्दा बढीको पूंजीवाट सचालन हुने सम्पुर्ण उद्योगहरु जस्तै– प्लास्टिक, फर्निचर, जाली उद्योग, तेल मिल, कुटानी पिसानी, पस्मिना, कपडा, ग्रील ,गार्मेन्ट, गलैंचा, कापी उद्योग, छापाखाना ईंटा उद्योग, क्रसर उद्योग, बेकरी, जुत्ता तथा चप्पल, मसला, हस्तकला (ठुला), बिस्कुट, चाउचाउ आदि क्षेत्रमा लगानी गरिने ऋणलाई औद्योगिक ऋण भनिनेछ यस्तो ऋणमा वढीमा १० लाख सम्म लगानी गर्न सकिनेछ ।२.२.३.२ यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकत्तम बढिमा ७ वर्षको हुनेछ ।२.२.३.३.ग्रेस समयः दफा २.२.१.१ मा उल्लेखित सम्पूर्ण ऋणहरुमा अधिकत्तम ३ महिनासम्मको गे्रस समय प्रदान गर्न सकिनेछ । तर ग्रेस समयको अवधिभर किस्तावन्दी तालिकामा उल्लेखित समय अनुसार ब्याज भुक्तानी गर्नुपर्ने छ ।२.२.३.४ ब्याजदरः यस शिर्षकमा व्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ भने यसरी लगानी गरीने व्याजको अन्तर भुक्तानी अवधि अवधि अनुशार (३ वर्ष देखी ७ वर्ष सम्म १ देखी ३ प्रतिशतको फरकमा व्याज वृद्धि) हुनेछ ।ऋण प्रवाह तरिकाः– यस प्रकृतिको ऋणका लागि संस्था र ऋणीको आपसी सहमतिमा १ देखी २ किस्तामा लगानी गरिनेछ ।२.२.३.५ भुक्तानी तरिका ः (क) ऋणको भुक्तानी अनिवार्य किस्तावन्दी रुपमा गर्नुपर्नेछ । परियोजना र ऋणीको आम्दानीको विश्लेषण गरी आपसी सहमतिको आधारमा मासिक, द्धमासीक तथा त्रैमासिक किस्तावन्दी लागु गरिनेछ । तर मासिक किस्ताबन्दीको व्याजदर त्रैमासिक किस्ताबन्दीको भन्दा १ देखी ३ प्रतिशत कम बढि हुनेछ ।२.२.४.१ व्यापारिक ऋणः आयात, निर्यात, होलसेल व्यापार, मिनी सुपर मार्केट, हस्तकला व्यापार, सुनचांदी व्यापार, मझौला खालका खरीद तथा बिक्री जन्य पसलहरु लगायतका व्यापारमा प्रदान गरिने ऋणलाई व्यापारिक ऋण भनिनेछ  क) साना व्यापार ः साना व्यापार अन्तर्गत अधिकत्तम रु. ५ लाख ऋण प्रदान गर्न सकिनेछ र यसको अधिकतम भाखा ३ वर्षको रहनेछ ।  ख) ठूला व्यापारः ठूला व्यापार अन्तर्गत रु. ५ लाखभन्दा माथि २० लाख सम्म प्रदान गर्न सकिनेछ र यसको अधिकत्तम भाखा ७  वर्षको रहनेछ ।२.२.४.३ ब्याजदरः यस शिर्षकमा व्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ भने यसरी लगानी गरीने व्याजको अन्तर भुक्तानी अवधि (अवधि अनुशार ३ वर्ष देखी ७ वर्ष सम्म १ देखी ३ प्रतिशतको फरकमा व्याज वृद्धि) हुनेछ ।ऋण प्रवाह तरिकाः– यस प्रकृतिको ऋणका लागि संस्था र ऋणीको आपसी सहमतिमा १ देखी २ किस्तामा लगानी गरिनेछ ।२.२.४.४ भुक्तानी तरिकाः ऋणको भुक्तानी अनिवार्य किस्तावन्दी रुपमा गर्नुपर्नेछ । परियोजना र ऋणीको आम्दानीको विश्लेषण गरी आपसी सहमतिको आधारमा मासिक, द्धमासीक तथा त्रैमासिक किस्तावन्दी लागु गरिनेछ । तर मासिक किस्ताबन्दीको व्याजदर त्रैमासिक किस्ताबन्दीको भन्दा १देखी ३ प्रतिशत कम बढि हुनेछ ।२.२.४.५ ग्रेस समयः माथि उल्लेखित सम्पूर्ण ऋणहरुमा अधिकतम ३ महिनाको गे्रस समय प्रदान गर्न सकिनेछ । तर ग्रेस समयभर किस्तावन्दी तालिकामा उल्लेखित समय अनुसार ब्याज भुक्तानी गर्नुपर्ने छ ।२.२.५.१ सेवा व्यवसाय ऋणः सदस्यहरुले आफ्नो आय आर्जन हुने तथा समुदाय र अन्य सर्वसाधारण व्यक्तिहरुलाई समेत सेवा प्रदान गर्ने हेतुले संचालन गर्न सकिने व्यवसाय (बोर्डिङ स्कूल, कलेज, अस्पताल, स्वास्थ्य क्लिनिक, इन्स्टिच्युट, कन्सलटेन्सी, पर्यटन, तालिम केन्द्र आदि) को लागि लगानी गरिने ऋणलाई सेवा व्यवसाय ऋण भनिनेछ । यस ऋण अन्तर्गत अधिकत्तम रु. २० लाख सम्म ऋण प्रदान गर्न सकिनेछ र यसको अधिकतम भाखा ७ वर्षको रहनेछ २.२.५.२ यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकतम बढिमा ३ वर्षको हुनेछ ।२.२.५.३ ग्रेस समयः यस ऋणमा ३ महिना सम्म ग्रेस समय रहने छ ।२.२.५.४ ब्याजदरः यस शिर्षकमा व्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ भने यसरी लगानी गरीने व्याजको अन्तर भुक्तानी अवधि (अवधि अनुशार ३ वर्ष देखी ७ वर्ष सम्म १ देखी ३ प्रतिशतको फरकमा व्याज वृद्धि) हुनेछ ।ऋण प्रवाह तरिकाः– यस प्रकृतिको ऋणका लागि संस्था र ऋणीको आपसी सहमतिमा १ देखी २ किस्तामा लगानी गरिनेछ ।
२.२.५.५ भुक्तानी तरिकाः ऋणको भुक्तानी अनिवार्य किस्तावन्दी रुपमा गर्नुपर्नेछ । परियोजना र ऋणीको आम्दानीको विश्लेषण गरी आपसी सहमतिको आधारमा मासिक, द्धमासीक तथा त्रैमासिक किस्तावन्दी लागु गरिनेछ । तर मासिक किस्ताबन्दीको व्याजदर त्रैमासिक किस्ताबन्दीको भन्दा १देखी ३ प्रतिशत कम बढि हुनेछ ।२.२.६.१ बैदेशिक रोजगार ऋणः– सदस्य वा निजको एकाघरका परिवारको सदस्य रोजगारीका लागि विदेशमा जान   (श्रम ईजाजत पत्र र भिसा प्राप्त भए पछि मात्र) को लागि दिईने ऋणका लागि बैदेशिक रोजगार ऋण भनिनेछ । यस प्रकारको ऋण रोजगारीमा जाने देशको भिसा प्रक्रियाको लागि लाग्ने खर्च तथा टिकट खर्चका आधारमा मात्र प्रदान गरिनेछ । यस प्रकारको ऋणको अधिकतम सीमा रु. १० लाखसम्मको हुनेछ यसरी ऋण लगानी गर्दा वैदेशिक रोजगारमा जाने व्यक्ति र ऋण लिने ऋणी सदस्यको अनिवार्य विमा गर्नुपर्नेछ ।२.२.६.२ यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकतम बढिमा ५ वर्षको हुनेछ ।२.२.६.३ ग्रेस समयः यस प्रकारको ऋणमा अधिकतम ५ महिनासम्मको गे्रस समय प्रदान गर्न सकिनेछ । तर ग्रेस समयको अवधिभर किस्तावन्दी तालिकामा उल्लेखित समय अनुसार ब्याज भुक्तानी गर्नुपर्ने छ ।२.२.६.४ ब्याजदरः यस शिर्षकमा व्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ भने यसरी लगानी गरीने व्याजको अन्तर भुक्तानी अवधि (अवधि अनुशार ३ वर्ष देखी ५ वर्ष सम्म १ देखी २ प्रतिशतको फरकमा व्याज वृद्धि) हुनेछ ।ऋण प्रवाह तरिकाः– यस प्रकृतिको ऋणका लागि संस्था र ऋणीको आपसी सहमतिमा १ देखी २ किस्तामा लगानी गरिनेछ ।२.२.६.५ भुक्तानी तरिकाः ऋणको भुक्तानी अनिवार्य मासिक किस्तावन्दीमा तिर्नुुपर्नेछ । २.२.७.१ हायर पर्चेज ऋणःसंस्थाका स्वामित्वमा आउन सक्ने खालका निजी प्रयोजन वा व्यवसायिक प्रयोजनका लागि सवारी साधन खरिद गर्नको लागि प्रदान गरिने ऋणलाई हायर पर्चेज ऋण भनिनेछ यस्तो ऋण वढीमा २० लाख सम्म प्रदान गर्न सकिनेछ । २.२.७.२ः ऋण प्राप्त गर्ने आधारःक) यस प्रकारको ऋण प्राप्तीको लागि ऋणी सदस्य वा परिवारको भरपर्दो मासिक रुपमा आय हुनु पर्नेछ र निजी प्रयोजनको लागि भने स्थायी आयश्रोत खुलाउनुपर्नेछ ।ख) खरीद गरिने सवारी साधन ऋण चुक्ता नगरुन्जेल सम्मका लागि संस्थाको नाममा दर्ता कायम रहनेछ ।ग) ऋणीले सवारी साधनको नियमानुसार पुरै तिनै पक्षको विमा गर्नु पर्नेछ  ।घ) ऋणीले सवारी साधनको कर  नियमानुसार तिरी रहनु पर्नेछ ।ङ) सवारी साधन दुर्घटना वा चोरी भएको हकमा ऋणी स्वंय वा ऋणीको परिवारले त्यसको क्षति व्यहोर्नु पर्नेछ ।च) संस्थाको धन सृजना हुने बचत (सवारी साधन बचत, घर जग्गा बचत ,गहना, भ्रमण  शिक्षा आदि) मा भाग लिने सदस्यहरुलाई यसप्रकारको ऋणमा प्राथमिकता दिईनेछ ।छ) सदस्यले हायर पर्चेज ऋण लग्दा तथा सवारी साधन फाईनान्स गराउदा सवारी साधनको प्रकृति, बजार मुल्य तथा संस्था संग सदस्यको भएको रिर्पोट आधारमा कम्तीमा २० देखी बढिमा ७० प्रतिशत सम्म सदस्य तथा ऋणी स्वयंले लगानी गर्नुपर्नेछ र अनिवार्य रुपमा अचल सम्पत्ति धितो राख्नुपर्नेछ ।२.२.७.३ यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकतम बढिमा ७ वर्षको हुनेछ ।२.२.७.४ ग्रेस समयः यस प्रकारको ऋणमा कम्तिमा ३ महिनाको ग्रेस अवधि दिइनेछ ।२.२.७.४ ब्याजदरः यस शिर्षकमा व्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ भने यसरी लगानी गरीने व्याजको अन्तर भुक्तानी अवधि (अवधि अनुशार ३ वर्ष देखी ७ वर्ष सम्म १ देखी ३ प्रतिशतको फरकमा व्याज वृद्धि) हुनेछ ।      ऋण प्रवाह तरिकाः– यस प्रकृतिको ऋणका लागि संस्था र ऋणीको आपसी सहमतिमा १ देखी २ किस्तामा लगानी गरिनेछ ।२.२.७.५ भुक्तानी तरिकाः ऋणको भुक्तानी (सांवा तथा ब्याज) अनिवार्य मासिक किस्तावन्दी गर्नुपर्नेछ । २.२.८.१ घर मर्मत ऋणः सदस्यहरुको बसोवास वा व्यापारिक प्रयोजनका लागि बनाईएको घरको मर्मत (तला थप्ने, रंग रोगन, डेकोरेशन आदि) कार्यका लागि प्रदान गरिने ऋणलाई घर मर्मत ऋण भनिनेछ ।२.२.८.२ यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकत्तम बढिमा ५ वर्षको हुनेछ र अधिकतम रु. ५ लाख सम्म प्रदान गरिनेछ ।२.२.८.३ ग्रेस समयः यस प्रकारको ऋणमा वढीमा ३ महिना सम्मको ग्रेस अबधि हुने छ ।२.२.८.४ ब्याजदरः यस शिर्षकमा व्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ भने यसरी लगानी गरीने व्याजको अन्तर भुक्तानी अवधि (अवधि अनुशार ३ वर्ष देखी ७ वर्ष सम्म १ देखी ३ प्रतिशतको फरकमा व्याज वृद्धि) हुनेछ ।      ऋण प्रवाह तरिकाः– यस प्रकृतिको ऋणका लागि संस्था र ऋणीको आपसी सहमतिमा १ देखी २ किस्तामा लगानी गरिनेछ ।२.२.८.५ भुक्तानी तरिकाः ऋणको भुक्तानी अनिवार्य किस्तावन्दी रुपमा गर्नुपर्नेछ । परियोजना र ऋणीको आम्दानीको विश्लेषण गरी आपसी सहमतिको आधारमा मासिक, द्धमासीक तथा त्रैमासिक किस्तावन्दी लागु गरिनेछ । तर मासिक किस्ताबन्दीको व्याजदर त्रैमासिक किस्ताबन्दीको भन्दा १देखी ३ प्रतिशत कम बढि हुनेछ ।२.२.९.१ आवास तथा जग्गा खरिद ऋणःयस प्रकारको ऋण सदस्यहरुले व्यक्तिगत प्रयोजनका लागि घर, घडेरी जग्गा खरीद तथा नयां घर निमार्ण  गर्न, सम्पत्ति जोड्न जग्गा खरिद गर्ने कार्यका लागि प्रदान गरिने छ । २.२.९.२ यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकतम बढिमा १० वर्षको हुनेछ र अधिकतम रु.३० लाख सम्म ऋण प्रदान गरिनेछ ।२.२.९.३ ग्रेस समयः यस प्रकारको ऋणमा ६ महिना ग्रेस अबधि हुने छ ।२.२.९.४ ब्याजदरः यस शिर्षकमा व्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ भने यसरी लगानी गरीने व्याजको अन्तर भुक्तानी अवधि ( अवधि अनुशार ३ वर्ष देखी १० वर्ष सम्म १ देखी ४ प्रतिशतको फरकमा व्याज वृद्धि) हुनेछ ।ऋण प्रवाह तरिकाः– यस प्रकृतिको ऋणका लागि संस्था र ऋणीको आपसी सहमतिमा १ देखी २ किस्तामा लगानी गरिनेछ ।२.२.९.५ भुक्तानी तरिकाः ऋणको भुक्तानी अनिवार्य किस्तावन्दी रुपमा गर्नुपर्नेछ तर परियोजना र ऋणीको आम्दानीको विश्लेषण गरी आपसी सहमतिको आधारमा मासिक, द्धमासीक तथा त्रैमासिक किस्तावन्दी लागु गरिनेछ । तर मासिक किस्ताबन्दीको व्याजदर त्रैमासिक किस्ताबन्दीको भन्दा १ देखी ३ प्रतिशत कम बढि हुनेछ ।ग) समुह जमानि२.२.१०.१ लघु वित्त ऋण यस प्रकारको ऋण कार्यक्षेत्र भित्रका अति विपन्न तथा पिछडिएका सदस्यहरुका लागि लघु वित्त (उद्यम) व्यवसाय संचालनका लागि सामुहिक जमानीमा अलग्गै लघु वित्त कार्यक्रम संचालन कार्यविधि तयार गरी लगानी गरिनेछ । २.२.१०.२ ऋणको अधिकतम सीमाः यस प्रकारको ऋणको अधिकतम सीमा प्रति सदस्य रु. १ लाख पचास हजार मात्र हुनेछ ।२.२.१०.३ यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकतम बढिमा ३ वर्षको हुनेछ ।२.२.१०.४ ग्रेस समयः यस प्रकारको ऋणमा ३ महिनाको गे्रस समय प्रदान गरिने तर साँवाको व्याज भने मासीक रुपमा अनिवार्य आउनु पर्नेछ ।२.२.१०.५ ब्याजदरः यस शिर्षकमा ब्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ ।२.२.१०.६ भुक्तानी तरिकाः ऋणको भुक्तानी ग्रेस अवधि भित्र साँवाको व्याज भने मासीक रुपमा अनिवार्य आउनु पर्नेछ ग्रेस अवधि सकिएपछी ग्रेस अवधि को महिना घटाएर किस्ताको (सांँवा तथा ब्याज) वनाई अनिवार्य मासिक किस्तावन्दीको रुपमा भुक्तानी गर्नुपर्नेछ । २.२.११.१ खरखाँचो ऋणः यस प्रकारको ऋण सदस्यहरुलाई घरायसी (लामो खालको औषधि उपचार, चाडपर्व, विवाह, ब्रतबन्ध तथा अन्य भैपरी आउने) कार्यका लागि प्रदान गरिनेछ ।२.२.११.२ ऋणको अवधिः यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकतम बढिमा १ वर्षको हुनेछ र अधिकतम रु. १ लाख ऋण प्रदान गर्न सकिनेछ ।२.२.११.३ ब्याजदरः यस शिर्षकमा ब्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ  ।      ऋण प्रवाह तरिकाः– यस प्रकृतिको ऋणका लागि संस्था र ऋणीको आपसी सहमतिमा १ देखी २ किस्तामा लगानी गरिनेछ ।२.२.११.४ भुक्तानी तरिकाः यस ऋणमा ग्रेस अवधि २ महिना दिइनेछ र ऋणको भुक्तानी सांवा ब्याज अनिवार्य त्रैमासिक किस्तावन्दीको रुपमा गर्नुपर्नेछ । तर ब्याज भने मासिक रुपमा नै बुझाउनु पर्नेछ ।२.२.१२.१ आपतकालिन ऋण (रात्रीकालीन सेवा)ः सदस्य वा एकाघर परिवारमा अकस्मात पर्न आउने घटना         (अकस्मात अस्पताल पुर्याउनु पर्ने अवस्था, डेलिभरी, झाडाबान्ता, हृदयघात, सर्पदंश, दुर्घटना, दैविकप्रकोप, मृत्यु आदि) का लागि प्रदान गरिने ऋणलाई आपतकालिन (रात्रीकालीन) सेवा ऋण भनिन्छ यो ऋण २४ चौविसै घण्टा लगानी गर्न सकिनेछ तर यस्तो ऋण उपभोग गर्नका सदस्य स्वास्थ्य राहात कोषमा दैनिक १ रुपैयाका दरले अनिवार्य १ वर्षको रकम रु ३६५ मात्र स्वास्थ्य राहात कोषमा भुक्तानी गरीसकेको हुनुपर्नेछ शेयर सदस्यको नाममा जुनसुकै उद्देश्यको ऋण भए पनि स्वास्थ्य राहात कोषमा रकम भुक्तानी गरेमा यस्तो आपतकालिन ऋण लगानी गर्न वाधा मानिएको हुनेछैन ।       यसरी कोषमा जम्मा गरेको रकम सदस्यलाई फिर्ता भने गरीने छैन र यस्तो वचत गर्ने सदस्यको अभिलेख सम्वन्धित कार्यालयले तयार गरी अभिलेख राख्नुपर्नेछ र सदस्यलाई यस्तो वचत तिरेको प्रमाणका लागि संस्थाले स्वास्थ्य सुरक्षा राहात कोषको कार्ड वनाई कार्ड दिनुपर्नेछ र यस्तो कार्डमा सदस्यले वार्षिक रुपमा संस्थामा वुझाएको स्वास्थ्य सुरक्षा राहात कोषको विवरण र सदस्यले यस वापत लिएको सेवा सुविधा उल्लेख गरेको हुनुपर्नेछ र यस्तो कार्ड सदस्यले रु ५० मात्र छुट्टै तिरेर लिनुपर्नेछ र यस्तो कार्ड हराएमा पुन रु ५० तिरी स्वास्थ्य सुरक्षा राहात कोषको कार्ड लिन सकिनेछ तर सदस्यलाई सेवा सुविधा प्रदान गर्दा सदस्य सँग वा सुविधा प्रयोग गर्न चाहाने सदस्य सँग अनिवार्य कार्ड हुनुपर्नेछ कार्ड विना कुनै कर्मचारीले सेवा सुविधा प्रदान गरेमा सो कामलाई संस्थाको नियम विरुद्ध भएको काम ठहरीनेछ र कानुण विपरीत काम भएको ठहरीएमा सम्वन्धित कर्मचारी वाट असुल उपर गरीनेछ र सोही वमोजिम कर्मचारीको कार्यसम्पादन मुल्याकंन गरीनेछ र उक्त स्वास्थ्य सुरक्षा राहात कोष वाट सेवा सुविधा प्रदान गर्दा कार्डको फोटोकपी अनिवार्य राख्नुपर्नेछ र क्गउउयचत मा कार्डको दुवैतिरको प्रष्ट वुझिनेगरी फोटोकपी (प्रतिलिपी) नराखी कारोवार गर्न पाइने छैन । २.२.१२.२ ऋणको अवधि यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकतम बढिमा १ महिनाको हुनेछ ,१ महिना सम्म पनि ऋण भुक्तानी नभएमा सदस्यको विस्तृत कागजात तयार गरी तमसुक वनाई लगानी गर्नुपर्नेछ ।२.२.१२.३ ऋणको सीमा यस प्रकारको ऋण पहिलो पटक अधिकतम बढिमा रु. १०,०००।– अक्षेरेपी दश हजार मात्र लगानी गरिनेछ यस्तो ऋणको सीमा उसको वचतको कारोवार र वित्तिय अनुशासन हेरी पहिलो पटककको सीमामा वृद्धि गरीे वर्षै पिच्छे वार्षिक रुपमा २ हजार देखी १० हजार सम्म वद्धि गरी लगानी गर्न सकिने छ तर वार्षिक रु ३६५ मात्र वर्षै पिच्छे स्वास्थ्य रहात कोषमा रकम भुक्तानी गरेको हनुपर्नेछ ।२.२.१२.४ ब्याजदरः यस शिर्षकमा ब्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ । यस प्रकारको ऋण लगेको मितिवाट १ महिनाभित्र चुक्ता गरेमा ब्याज छुट हुनेछ । तर १ महिना भन्दा बढि समय सम्म पनि लगेको ऋण रकम फिर्ता नगरेमा १ वर्ष सम्म १२ प्रतिशत का दरले व्याज तिर्नुपर्नेछ र १ वर्ष भन्दा पछी ऋण रकम भुक्तानी नगरेमा लघु वित्त कार्यक्रम तर्फको साधारण ऋण वरावरको व्याज तिर्नु पर्नेछ भने यस्तो ऋण नतिरी पुन सोही व्यक्तिलाई आपतकालिन (रात्रीकालीन) सेवा ऋण लगानी गर्न पाइने छैन र एक वर्ष सम्म पनि आपतकालिन (रात्रीकालीन) ऋण भुक्तानी नगरेमा दोश्रो वर्षको सदस्य स्वास्थ्य राहात कोषमा दैनिक १ रुपैयाका दरले अनिवार्य १ वर्षको रकम रु. ३६५ स्वास्थ्य राहात कोषमा भुक्तानी गरीसकेको हुनुपर्नेछ ।२.२.१२.५ भुक्तानी तरिकाः ऋणको भुक्तानी एकमुष्ट गर्नुपर्नेछ ।२.२.१३.१ सुविधा ऋणः ऋण कारोवारमा तोकिएको शर्त बमोजिम नियमित किस्ता भुक्तानी गरी संस्थाको रेकर्डमा उत्कृष्ट ठहरिएका असल ऋणीहरुलाई प्रदान गरिने ऋणलाई  सुविधा ऋण भनिनेछ ।२.२.१३.२ ऋण प्राप्त गर्ने आधारःक) १ वर्षभन्दा बढी अवधिको कम्तिमा २ वटा ऋणको कारोवार गरेको र विगत ५ वर्षसम्मको अवधिमा गरेको ऋण कारोवारमा संस्थाको रेकर्डमा एक दिन पनि ऋणको भाखा ननघाएको हुनु पर्ने ।ख) संस्थामा मासिक बचत नियमित रुपमा गरेको हुनु पर्ने ।ग) संस्थामा  कम्तिमा २ वटा बचत खाता (मासिक नियमित बचत र कारोवार ऐच्छिक बचत) खोलि नियमित रुपमा कारोवार गरेको हुनु पर्ने ।घ) संस्थामा कम्तिमा २ पटक ऋणको कारोवार गरेको हुनु पर्ने ।ङ) असल ऋणी छनौटको लागि  संस्थाले अलग्गै कार्यविधि बनाई लागु गर्नेछ ।२.२.१३.३ ऋणको सीमाः १ देखि ५ लाख सम्म ऋण लिने सदस्यलाई अधिकतम रु. ५० हजार र ५ लाखभन्दा बढी ऋण लिने सदस्यलाई अधिकतम बढिमा रु. १,००,०००।– मात्र लगानी गरिनेछ ।२.२.१३.४ ब्याजदरः यस प्रकारको ऋणकोे व्याज संस्थाको ऋणमा लिईने न्यूनतम ब्याज भन्दा १ प्रतिशत कम हुनेछ । तर न्यूनतम ब्याज आधार मान्दा आपतकालिन ऋणलाई समावेश गरिने छैन ।२.२.१३.५ भुक्तानी तरिकाः यस प्रकार ऋणको भुक्तानी सांवा ब्याज अनिवार्य मासिक किस्तावन्दी गर्नुपर्नेछ ।२.२.१२.१ शैक्षिक ऋणः स्वदेशी तथा विदेशी उच्चशिक्षाको लागि प्रदान गरिने ऋण । यस प्रकारको ऋण प्राप्तीको लागि ऋणी सदस्य वा परिवारको भरपर्दो स्थायी आयश्रोत हुनु पर्नेछ र यस्तो सदस्यले अनिवार्य रुपमा छारोछोरीहरुको जिवन भविश्य वचत गरेको हनुपर्नेछ ।२.२.१२.२ ऋणको अवधिः यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकतम बढिमा ५ वर्षको हुनेछ ।२.२.१२.३ ऋणको सीमाः यस प्रकारको ऋण अधिकतम बढिमा रु. १,००,०००।– मात्र लगानी गरिनेछ ।२.२.१२.४ ब्याजदरः यस शिर्षकमा ब्याजदर संचालक समितिले समय समयमा तोके बमोजिम हुनेछ । २.२.१२.५ भुक्तानी तरिकाः व्याज भुक्तानी मासीक र ऋणको भुक्तानी अर्धवार्षिक किस्तावन्दीमा गर्नुपर्नेछ ।ग्रेस समयः यस प्रकारको ऋणमा ३ महिनाको ग्रेस अबधि हुने छ ।२.२.१२.१ हितकोष तथा संचयकोष ऋणः संस्थामा स्थायी रुपमा काम गर्ने कर्मचारीहरुले मात्र हितकोष तथा संचयकोष वापतको ऋण सुविधा प्राप्त गर्नेछन् ।२.२.१२.२ ऋणको अवधिः यस प्रकारको ऋणको अवधि अधिकतम बढिमा ३ वर्षको हुनेछ ।२.२.१२.३ ऋणको सीमाः यस प्रकारको ऋण अधिकतम बढिमा रु. २,५०,०००।– मात्र लगानी गरिनेछ ।२.२.१२.४ ब्याजदरः यस शिर्षकमा ब्याजदर वार्षिक १२ प्रतिशत हुनेछ । २.२.१२.५ भुक्तानी तरिकाः साँवा व्याज किस्तावन्दीमा मासीक भुक्तानी गर्नुपर्नेछ ।ग्रेस समयः यस प्रकारको ऋणमा कुनै पनि ग्रेस अबधि हुने छैन् ।२.३ व्याजदरः माथि उल्लेखित ऋणहरुको व्याज दर समय समयमा संचालक समितिले तोके बमोजिम हुनेछ । २.४ ब्याज भुक्तानीः आपतकालिन (रात्रिकालीन) ऋण बाहेक अन्य सम्पूर्ण ऋणहरुको व्याज अनिवार्य मासिक रुपमा भुक्तानी गर्नुपर्नेछ ।२.५.१ ऋण लगानी प्रकृया सदस्यले ऋण आवदेन गर्न निम्न अनुसारको प्रकृयाहरु पुरा गरेको हुनु पर्नेछ ।क) संस्थाले तयार गरेको ऋण माग फाराम अनुसार आवश्यक कागतजातहरु सहित ऋण विभागमा दर्ता गराउनु पर्नेछ २.५.२ आवश्यक  कागतजातहरुक) जग्गाधनि प्रमाण पुर्जाख) घरजग्गाको चालु आ. व. को तिरो वा एकिकृत सम्पत्ति कर तिरेको रसिदग) धितोको नापी नक्सा (फिल्ड नक्शा, ब्लु प्रिन्ट, टे«स नक्शा)घ) चार किल्ला प्रमाणित सिफारिस कागजङ) शेयर सदस्यको पारीवारीक नग